In 1965 brachten The Beatles het album Rubber Soul uit. Eén van de nummers heette Norwegian Wood, en het bijzondere daaraan was dat er voor het eerst op een rockalbum de sitar, een snaarinstrument uit India, te beluisteren viel. Het liedje, geschreven door Lennon en Paul MacCartney, droeg aanvankelijk de titel This Bird Has Flown, en 'bird' is dan straattaal voor 'meisje'. Ze is namelijk aantrekkelijk, vriendelijk en mysterieus, want ze verdwijnt plotseling uit het leven van de verteller.
In de roman heet dat meisje Naoko. Zij en haar vriend Kizuki zijn van jongs af aan onafscheidelijk. Onze hoofdpersoon Watanabe zit op de vijfde klas van de middelbare school als hij haar voor het eerst ontmoet. Kizuki is zijn enige vriend; al gauw trekken ze met zijn drieën gezamenlijk op. Kizuki vormt altijd het middelpunt; hij maakt de grappen, kan goed converseren, weet met mensen om te gaan. Watanabe ziet zichzelf als saai, doorsnee, een boekenlezer en muziekliefhebber. Maar hun vriendschap is echt, en Naoko vindt alles best wat haar afgod doet. Maar zonder hem valt er tussen beiden al gauw een stilte.
Op zijn zeventiende pleegt Kizuki zelfmoord. Naoko zal zich nooit meer van deze klap herstellen; ook voor Watanabe is de dreun enorm, maar hij weet zich toch staande te houden. Het verlies van hun vriend zorgt wel voor een band tussen beiden en uiteindelijk tot een serieuze relatie, al moet Watanabe steeds het initiatief nemen.
Soms komt het voor dat Naoko urenlang koortsachtig praat, om vervolgens een paar uur onafgebroken te huilen. Als zich dat blijft herhalen, besluit haar familie haar in een gesloten privé - kliniek op te nemen. Daar verblijft ze maanden; als hij haar bezoekt, belooft hij dat hij haar trouw blijft, ook al zien ze elkaar zelden. Kortom: wat weten we eigenlijk van deze edelmoedige jongeman, die bereid is ons zijn verhaal te vertellen?
We maken hem mee in zijn late tienerjaren, hij viert ingetogen zijn twintigste verjaardag, want hij blijft graag op de achtergrond, zoekt zelden mensen op, kan goed alleen zijn. Hij woont op een studentencampus, studeert zonder veel enthousiasme theatergeschiedenis, luistert naar The Beatles (Norwegian Wood is de favoriet van Naoko) en Miles Davis, en leest kwaliteitsliteratuur. Ik heb het over Herman Hesse, Joseph Conrad, De Toverberg, The Great Gatsby. Maar op zondag is hij melancholiek; hij denkt dan aan Kizuki en Naoko.
Omdat Watanabe zo anders is, voelen ook mooie meisjes zich tot hem aangetrokken. Midori maakt dan ook veel werk van hem. Ze volgt soms dezelfde colleges als hij, is in alles heel uitgesproken, daagt hem uit, zegt hem de waarheid. Om hem maakt ze het uit met haar vriendje en verklaart hem openlijk haar liefde. Ondanks Naoko beantwoordt hij die. De relatie wankelt geregeld, maar bij haar kan hij terecht met zijn problemen en levenswaarheden.
Wat zijn die dan? Wat heeft deze jongeman van het leven geleerd? Het overlijden van Kizuki leerde hem dat de dood niet het tegendeel is van het leven, maar de dood volgt ons wel bij iedere stap die we zetten. Van Naoko's dood stak hij op: geen enkele waarheid kan het verdriet om het verlies van een dierbare helen. Dus: door te leven voeden we tegelijkertijd de dood.
Norwegian Wood is dus een bildungsroman, zo'n verhaal waarin je met de hoofdpersoon meeleeft in zijn psychologische groei van jeugd naar volwassenheid. Geen wonder dat dit boek al jaren uiterst populair is onder de Japanse jongeren. Mij trof vooral de onsentimentele benadering van toch heel gevoelige onderwerpen (er is sprake van drie zelfmoorden), de voortreffelijke beschrijving van Anako's zorgcentrum daar in de bergen, en het vermogen van de auteur om de leefwereld van aanstormende jonge mensen zo geloofwaardig weer te geven. Murakami is gewoon goed.
Haruki Murakami, Norwegian Wood. Vertaald uit het Japans door Elbrich Fennema. Oorspronkelijke eerste druk 1987. Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2025. 317 blz.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten